Astma ciężka: Jak ograniczyć koszty ponoszone przez pacjenta? [kosztorys]

W Polsce na astmę oskrzelową choruje ponad 4 miliony osób – to jedna z najczęstszych chorób przewlekłych zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Paradoks? Aż 70% chorych nie wie, że ma astmę, i w związku z tym nie jest właściwie leczona (badanie ECAP, dane NFZ). Chociaż astma w przeliczeniu na jednego pacjenta nie generuje kosztów porównywalnych z chorobami onkologicznymi, to skala problemu sprawia, że łączne wydatki systemu ochrony zdrowia i samych pacjentów sięgają miliardów złotych rocznie. A dla rodzin – szczególnie tych, w których choruje dziecko lub w przypadku ciężkiej, opornej na leczenie postaci astmy – koszty potrafią być przytłaczające.

W tym artykule zebraliśmy aktualne dane o kosztach leczenia astmy w Polsce: od leków i diagnostyki po rehabilitację, sprzęt i utracone zarobki. Podajemy też konkretne opcje finansowania – bo z astmą da się żyć, ale trzeba wiedzieć, ile to kosztuje.

Czym jest astma oskrzelowa?

Astma to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych. Powoduje ich nadreaktywność – oskrzela zwężają się pod wpływem różnych bodźców (alergenów, wysiłku, zimnego powietrza, stresu), co prowadzi do napadowego duszenia się, kaszlu, świszczącego oddechu i uczucia ściskania w klatce piersiowej.

Wyróżnia się kilka postaci choroby – od astmy lekkiej, dobrze kontrolowanej jednym lekiem wziewnym, po astmę ciężką, oporną na standardowe leczenie, wymagającą terapii biologicznej i częstych hospitalizacji.

Według danych NFZ w 2023 roku świadczenia z rozpoznaniem głównym astmy otrzymało 1,07 mln pacjentów, a 2,69 mln pacjentów zrealizowało recepty na refundowane leki przeciwastmatyczne (Portal Statystyki NFZ, dane za 2023 r.). Astma jest najczęstszą chorobą przewlekłą wśród polskich dzieci – najwyższe wskaźniki zachorowalności dotyczą chłopców w wieku 6–10 lat (141 na 1000) (Raport „NFZ o zdrowiu – Astma”, 2020).

Co 6 godzin w Polsce z powodu astmy umiera człowiek – to około 1500 zgonów rocznie (Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergie i POChP).

Leczenie astmy: od inhalatora po terapię biologiczną

Leczenie standardowe

Podstawą terapii astmy są leki wziewne – glikokortykosteroidy (np. budezonid) w połączeniu z lekami rozszerzającymi oskrzela (np. formoterol, salbutamol). W lżejszych postaciach pacjent stosuje jeden lub dwa inhalatory dziennie. W cięższych – schemat leczenia obejmuje kilka leków, w tym preparaty doustne.

Leczenie ciężkiej astmy – program lekowy B.44

W Polsce od 2012 roku funkcjonuje program lekowy B.44 „Leczenie ciężkiej postaci astmy”, w ramach którego pacjenci z ciężką astmą alergiczną lub eozynofilową mogą otrzymać bezpłatną terapię biologiczną. Dostępne leki to m.in. omalizumab, mepolizumab i benralizumab.

Problem? Na ciężką astmę choruje w Polsce 35–40 tys. osób, ale z programu lekowego korzysta zaledwie ok. 10% z nich (Raport PTA, Program lekowy B.44, 2024). Bariery to m.in. niewystarczająca wycena świadczeń, limity finansowania i obciążenie biurokratyczne.

Immunoterapia alergenowa (odczulanie)

W astmie alergicznej skuteczną metodą leczenia przyczynowego jest immunoterapia. Od lipca 2023 roku refundacją objęto immunoterapię podjęzykową na roztocze kurzu domowego (dla pacjentów 12–17 lat). Część preparatów odczulających (alergeny traw, drzew, roztoczy) dostępna jest z refundacją ryczałtową, ale inne (np. alergeny kota, psa) wymagają 100% odpłatności (Rynek Zdrowia, 2023).

Ile kosztuje życie z astmą? Kosztorys

Diagnostyka

Uwaga: część badań dostępna jest bezpłatnie w ramach NFZ, ale czas oczekiwania na wizytę u specjalisty sięga często kilku miesięcy.

Leki – koszty miesięczne

Dzięki szerokiej refundacji miesięczny koszt leków dla pacjenta wynosi zwykle 10–50 zł (Raport „NFZ o zdrowiu – Astma”, 2020). Jednak w 2024 roku odnotowano wzrost dopłat do niektórych dwuskładnikowych leków wziewnych – szczególnie w wyższych dawkach.

Sprzęt

Koszty ciężkiej astmy – gdy standardowe leczenie nie wystarcza

Koszty, o których się nie mówi: absencja i utracone zarobki

Astma generuje ogromne koszty pośrednie – związane z absencją w pracy, obniżoną produktywnością i niezdolnością do pracy:

• Koszty pośrednie astmy wynoszą 17 500 zł rocznie na jednego pacjenta (głównie astma umiarkowana i ciężka) (Prawo.pl)
• Koszty bezpośrednie to ponad 3 000 zł rocznie na pacjenta.
• Roczny koszt absencji chorobowej związanej z ciężką astmą: 90 mln zł (Termedia, 2019).
• W 2024 r. liczba dni absencji chorobowej z powodu astmy (J45): 532 352 dni (ZUS, 2024).

Dla rodzin z dzieckiem chorym na astmę koszty pośrednie mają dodatkowy wymiar: wizyty lekarskie w godzinach pracy, konieczność opieki nad dzieckiem w czasie zaostrzeń, rezygnacja z części etatu.

Podsumowanie kosztów: roczny budżet chorego na astmę

Astma lekka / umiarkowana (dobrze kontrolowana)

Astma ciężka / niekontrolowana

W przypadku astmy ciężkiej, niepoddającej się leczeniu biologicznemu, koszty mogą być jeszcze wyższe – szczególnie gdy dochodzą częste hospitalizacje i konieczność stałej opieki.

Jak sfinansować leczenie astmy?

Refundacja NFZ

Dobra wiadomość: większość leków przeciwastmatycznych jest refundowana. Dopłata pacjenta to najczęściej 3,20 zł za opakowanie (ryczałt). Terapia biologiczna w programie B.44 jest w pełni bezpłatna. Spirometria i wizyty u specjalistów są dostępne w ramach NFZ – choć czas oczekiwania bywa problematyczny.

Orzeczenie o niepełnosprawności

W przypadku ciężkiej astmy, znacząco ograniczającej codzienne funkcjonowanie, możliwe jest uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, a co za tym idzie – zasiłku pielęgnacyjnego (215,84 zł/mies.) i innych ulg (m.in. ulga rehabilitacyjna w PIT).

Sanatorium na koszt ZUS

Pacjenci z chorobami układu oddechowego – w tym z astmą – mogą ubiegać się o skierowanie do sanatorium w ramach prewencji rentowej ZUS. To bezpłatna forma rehabilitacji, choć o skierowanie trzeba wnioskować przez lekarza prowadzącego (Infor.pl, 2024).

Zbiórka pieniędzy online – wsparcie przy leczeniu astmy

Gdy koszty leczenia – szczególnie ciężkiej astmy u dziecka – przekraczają możliwości rodziny, pomocą może być zbiórka internetowa. Na Pomagam.pl zbiórkę można założyć w kilka minut, bez opłat i bez obowiązkowej weryfikacji. Cała zebrana kwota trafia do organizatora zbiórki.

Zbiórkę można prowadzić na:

• leki i inhalatory nieobjete pełną refundacją,

• sprzęt medyczny (nebulizatory, oczyszczacze powietrza, monitory),

• wizyty u specjalistów i badania diagnostyczne w sektorze prywatnym,

• rehabilitację oddechową i pobyt w ośrodku sanatoryjnym,

• wsparcie psychologiczne dla chorego i jego rodziny,

• pokrycie kosztów pośrednich – np. gdy rodzic musi zrezygnować z pracy, by opiekować się dzieckiem.

• Zdefiniuj cel: możesz zbierać np. na leczenie, pokrycie kosztów transportu lub na “nowy start” po leczeniu.
• Oszacuj koszty: jeśli zbierasz na stałe leczenie, podlicz miesięczne wydatki, z którymi się mierzysz, a następnie pomnóż je przez 6 lub 12 miesięcy. W przypadku, gdy celem jest jednorazowy wydatek, np. konkretny zabieg operacyjny, zakup specjalistycznego sprzętu lub zagraniczna konsultacja, podaj dokładną kwotę wynikającą z kosztorysu kliniki lub ceny u producenta. Taki konkretny kosztorys buduje zaufanie darczyńców.
• Aktualizuj potrzeby: choroba bywa zmienna, dlatego nie bój się aktualizować treści zbiórki zgodnie z obecnymi potrzebami Twoimi lub Twoich bliskich. Możesz również zwiększyć cel w każdej chwili, gdy koszty leczenia wzrastają. Pamiętaj tylko, by poinformować darczyńców o powodzie zmiany.

Więcej o tym, jak założyć zbiórkę krok po kroku wraz z poradami, jak ją promować znajdziesz na naszym YouTube:

Załóż zbiórkę - ZA DARMO

Bibliografia:

1. Raport „NFZ o zdrowiu – Astma”, 2020 – https://ezdrowie.gov.pl/pobierz/nfz_o_zdrowiu_astma
2. Portal Statystyki NFZ – dane za 2023 rok – https://statystyki.nfz.gov.pl/
3. Raport PTA „Program lekowy B.44”, 2024 – https://pta.med.pl/
4. „Konsekwencje astmy ciężkiej” – Termedia – https://www.termedia.pl/
5. Koszty pośrednie astmy w Polsce – Prawo.pl – https://www.prawo.pl/
6. Dane ZUS o absencji chorobowej, 2024 – https://www.zus.pl/
7. Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergie i POChP – https://www.astma-alergia-pochp.pl/
8. Badanie ECAP – Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce – https://ecap.pl/
9. Zasady refundacji nebulizatorów NFZ – https://oddychasz.pl/
10. Zmiany w refundacji immunoterapii podjęzykowej, 2023 – Rynek Zdrowia -https://www.rynekzdrowia.pl/