Kierunek:lek. Stwórzmy lek dla Klary i dzieci z FBXO28

Klara urodziła się 17 października 2025 roku. Ciąża przebiegała książkowo. Zaraz po porodzie okazało się jednak, że Klara jest skrajnie wiotka. Pierwszy miesiąc życia spędziła na OIOM-ie, przez półtora miesiąca była karmiona sondą. Podstawowe badania były prawidłowe, więc szukaliśmy dalej.

Odpowiedź dało badanie genetyczne WES. Klara ma mutację de novo, czyli taką, której nie ma nikt w naszej rodzinie, w genie FBXO28. Kiedy pierwszy raz usłyszeliśmy tę nazwę, brzmiała jak spam. Okazało się, że dwie zgubione literki w kodzie genetycznym zmieniły wszystko.

Choroba nazywa się encefalopatią rozwojową i padaczkową typu 100 (DEE100). Na świecie opisano mniej niż dwadzieścioro dzieci z taką zmianą w genie FBXO28. U części z nich oznacza to ciężką niepełnosprawność ruchową i intelektualną, padaczkę trudną do opanowania lekami i bardzo niepewne rokowanie. Nie ma leczenia, które działa na przyczynę. Nikt też nie wie dokładnie, co ta mutacja psuje w komórkach nerwowych.

17 października Klara kończy roczek. Ma padaczkę, nadal z trudem utrzymuje głowę, codziennie ćwiczy i jest pod opieką wielu specjalistów. Każdy jej mały postęp bardzo nas cieszy. Rehabilitacja nie usunie jednak przyczyny choroby. Dlatego sami rozpoczęliśmy badania, których nikt inny by nie podjął.

✅ Co już zrobiliśmy

W sierpniu 2026 roku założyliśmy FBXO28 Research Foundation (KRS 0001261586). Nadzór nad fundacją sprawuje Minister Zdrowia. Od tamtej pory:

• Zabezpieczyliśmy komórki skóry Klary i nasze, rodziców.

• Z komórek Klary powstała linia komórek macierzystych (iPSC). Można z nich wyhodować neurony z dokładnie tą samą mutacją, którą ma Klara.

• W Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie, w laboratorium dr Lidii Wróbel, powstają z tych komórek neurony Klary oraz neurony z naprawioną mutacją. Ten etap pokrywa platforma badawcza RACE-PRIME, finansowana przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej.

• Nawiązaliśmy współpracę z ośrodkami w Polsce i za granicą, między innymi z Warszawskim Uniwersytetem Medycznym, UCLouvain w Brukseli i Max Delbrück Center w Berlinie, gdzie z komórek powstaną organoidy mózgowe, czyli miniaturowe modele tkanki mózgu.

• Fundacja należy do międzynarodowej sieci Rare Epilepsy Network, a w sieci lekarzy NETRE jesteśmy osobą kontaktową dla FBXO28. Dzięki temu szybko dowiadujemy się o nowych pacjentach z tą mutacją.

• Jesteśmy w kontakcie z rodzinami dzieci z FBXO28 z różnych krajów i prowadzimy dla nich grupę wsparcia. Wyniki naszych badań będą dostępne także dla nich.

🧬 Co badamy

Badamy gen FBXO28 i zmiany, które w nim występują u dzieci. Każde dziecko ma własną mutację. Dziś nikt nie wie, co każda z nich robi w komórce nerwowej.

Od tej odpowiedzi zależy wszystko: czy w komórce brakuje działającego białka, czy zmienione białko samo szkodzi. Dopiero wtedy wiadomo, jaka terapia ma sens. Bez tej wiedzy nie da się zaprojektować leku. Z nią droga do leku jest krótsza dla Klary i dla każdego kolejnego dziecka z FBXO28, bo mechanizm będzie opisany, sposób mierzenia działania leku gotowy, a droga przez laboratoria i urzędy przetarta.

Równolegle budujemy modele tej choroby: organoidy, czyli minimózgi, oraz model rybi i mysi. Ich przygotowanie trwa długo, więc zaczynamy już teraz. Wszystkie wyniki udostępnimy naukowcom i innym rodzinom.

🔬 Od komórki skóry do neuronu

Badamy neurony Klary, choć nikt nie pobiera niczego z jej mózgu. Z komórek skóry powstały komórki macierzyste (iPSC), które można zamienić w niemal każdy rodzaj komórek, także w neurony kory mózgu.

Najważniejsza jest tak zwana kontrola izogeniczna. W laboratorium dr Lidii Wróbel naukowcy naprawiają metodą edycji genów mutację w części komórek Klary. Powstają dwie linie, identyczne pod każdym względem poza tą jedną mutacją. Jeśli neurony z mutacją zachowują się inaczej niż te naprawione, wiemy, że to wina mutacji, a nie innych cech genetycznych Klary. To najmocniejszy dowód, jaki da się uzyskać w laboratorium, i najlepsza podstawa do projektowania terapii: dobry lek powinien sprawić, że neurony z mutacją zaczną działać jak te naprawione.

🎯 Na co zbieramy: terapia, która działa na przyczynę

Zbieramy na terapię przyczynową dla Klary, czyli taką, która działa na sam gen lub na to, jak komórka z niego korzysta, a nie tylko na objawy. Dziś rozważamy dwie drogi i obie traktujemy tak samo poważnie.

Pierwsza to ASO. To krótkie cząsteczki, które przyczepiają się do RNA, czyli do instrukcji odczytywanej z genu, i zmieniają to, jak komórka z niej korzysta. Na tej zasadzie działa jeden z leków stosowanych w Polsce u dzieci z SMA. Cząsteczkę ASO można zaprojektować pod mutację jednego dziecka. Takie leki dla pojedynczych pacjentów powstają już w USA i w Europie.

Druga to terapia genowa, czyli dostarczenie komórkom zdrowej kopii genu FBXO28 za pomocą bezpiecznego nośnika wirusowego. Tak działa między innymi terapia genowa stosowana u dzieci z SMA. Jej opracowanie jest bardziej złożone i droższe, dlatego takie programy prowadzi się zwykle w większych zespołach i z udziałem grantów. Jesteśmy w kontakcie z ośrodkami, które mają w tym doświadczenie.

Która droga jest właściwa dla Klary, pokażą badania mechanizmu choroby. Obie zaczynają się tak samo: od neuronów Klary, pomiaru mechanizmu i modeli zwierzęcych. Dlatego to, co finansujemy teraz, jest potrzebne w każdym scenariuszu.

Zaczynamy od Klary, bo jej komórki są najdalej w badaniach. Jeśli okaże się, że różne zmiany w genie FBXO28 psują komórkę w ten sam sposób, ta sama terapia może pomóc także innym dzieciom. Jeśli nie, każde dziecko będzie potrzebowało własnego leku, ale powstanie on szybciej, bo droga będzie już przetarta.

💰 Ile to kosztuje

Zbieramy 5 000 000 zł. Według naszych dzisiejszych szacunków tyle potrzebujemy w każdym z rozważanych scenariuszy. W przypadku ASO jest to koszt opracowania leku dla jednego dziecka: według amerykańskiej fundacji n-Lorem, która takie leki tworzy, trwa to zwykle półtora do dwóch lat i kosztuje około miliona dolarów, a do tego dochodzą produkcja, podanie leku i opieka medyczna. W przypadku terapii genowej koszty są znacznie wyższe. Takie programy finansuje się z grantów i we współpracy z ośrodkami, które mają gotowe technologie, a warunkiem jest poznany mechanizm choroby, działające modele i wkład własny. Na to właśnie poszłyby zebrane środki.

Cały projekt będzie droższy niż cel zbiórki. Nadal pracujemy i inwestujemy w niego własne oszczędności. Część badań już opłaciliśmy sami, a prace w IIMCB pokrywa platforma RACE-PRIME.

Większość naukowców pracuje z nami pro bono, a wiele współprac ma charakter non-profit. Płacimy przede wszystkim za odczynniki, pracę laboratoriów i usługi zewnętrzne.

Najbliższy wydatek to analiza elektrofizjologiczna neuronów Klary, około 220 000 zł. To nasz dzisiejszy szacunek, nie cena gwarantowana. Ten pomiar pokaże, czy neurony z mutacją pracują inaczej niż te naprawione, i będzie potem miarą tego, czy lek działa.

Równolegle prowadzimy kolejne prace:

• analizy RNA i białek: porównanie komórek Klary z komórkami naprawionymi i z naszymi, rodziców;

• organoidy mózgowe hodowane z komórek Klary;

• model mysi;

• model u danio pręgowanego z taką samą zmianą w genie, jaką ma Klara;

• sprawdzenie leków już zarejestrowanych na neuronach Klary, gdy poznamy mechanizm choroby;

• projekt i testy terapii, ASO lub terapii genowej, a potem badania bezpieczeństwa i produkcja leku.

Kosztów tych prac nie da się dziś podać co do złotówki, bo zależą od mechanizmu choroby, który dopiero poznajemy. Dlatego faktury będziemy pokazywać w aktualizacjach i komentarzach pod zbiórką oraz na profilu Kierunek: lek na Facebooku.

Kilka etapów uruchamiamy jednocześnie, żeby nie tracić czasu. Czas to dla nas nie tylko pieniądz, ale też neurony naszej córki i innych dzieci z tą chorobą.

Staramy się też o granty. W grantach wymagany jest wkład własny, często 50%, albo wyniki wstępnych badań, które pokazują, że pomysł działa. Te wyniki opłacamy sami. Dlatego każda wpłata pomaga też zdobyć większe granty.

💊 Równolegle: leki, które już istnieją

Nie czekamy, aż terapia przyczynowa będzie gotowa. Kiedy zobaczymy mierzalną różnicę między neuronami z mutacją a naprawionymi, sprawdzimy na neuronach Klary setki leków już zarejestrowanych i stosowanych u ludzi. Taki lek ma za sobą badania bezpieczeństwa. Jeśli któryś poprawi pracę tych komórek, lekarze będą mogli rozważyć jego użycie znacznie szybciej niż w przypadku nowej terapii. To nie zastąpi terapii przyczynowej, ale może dać Klarze i innym dzieciom czas, zanim ona powstanie.

🌍 To nie jest praca dla jednego dziecka

Materiał jest zabezpieczony, linia komórek macierzystych gotowa, a laboratorium już pracuje. Nie zaczynamy od zera.

Wszystko, czego dowiemy się o genie FBXO28 i o jego mutacjach, opublikujemy i przekażemy naukowcom oraz rodzinom. Z tych wyników będą mogły skorzystać kolejne dzieci z FBXO28 z różnych krajów: części z nich terapia opracowana dla Klary może pomóc wprost, pozostałym skróci drogę do własnego leku.

🎗️ Co to daje poza FBXO28

Badania nad tym genem mogą pomóc także w onkologii. FBXO28 wzmacnia działanie białka MYC, jednego z głównych motorów wzrostu nowotworów. W raku piersi wysoki poziom FBXO28 wiąże się z gorszym rokowaniem, a naukowcy łączą ten gen także z rakiem trzustki, jajnika i wątroby oraz z glejakiem. Każda nowa wiedza o tym, jak FBXO28 działa w komórce, przyda się więc również badaczom nowotworów.

🧾 Jak rozliczamy pieniądze

Zbiórkę prowadzi FBXO28 Research Foundation, fundacja wpisana do KRS pod numerem 0001261586, nadzorowana przez Ministra Zdrowia. Założyliśmy ją jako rodzice Klary, a jej celem jest, aby z wyników badań mogły skorzystać wszystkie dzieci z FBXO28. Wpłaty trafiają na konto fundacji i płacimy nimi faktury laboratoriów i wykonawców badań. Faktury, postępy i wydatki będziemy pokazywać w aktualizacjach i komentarzach pod zbiórką oraz na profilach Kierunek: lek na Facebooku i Instagramie.

🔦 Kierunek: lek

Imię Klara znaczy „jasna”. Dla nas Klara jest jak światło latarni, które w ciemności pokazuje kierunek. Tym kierunkiem jest lek. Nie wiemy, jak daleko uda nam się dojść, ale wiemy, że musimy spróbować.

Dziękujemy za każdą wpłatę i każde udostępnienie.

Aleksandra i Sergiusz, rodzice Klary

fbxo28.org · [email protected]